Summer Hours lúc ra mắt mùa Hè ở Pháp đã thất bại. Một năm hơn, nó đến Mĩ và nhiều nước khác, nhận được lời tán dương nức nở. Indie Wire uy tín đã chọn nó là Phim hay nhất 2009 cùng nhiều khu vực phê bình khác (BSFA, LAFC, NYFC, SFCA) đặt tên Summer Hours là Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất.
Nhìn vào Poster, đọc lên cái tựa đề, cứ ngỡ rằng ta sẽ xem một tác phẩm nồng ấm tình thân giữa cái nóng nhẹ nhàng của vùng ôn đới, giữa mùa Hè ngập đầy màu xanh của cây lá. Không phải vậy, Summer Hours có những suy tư, vui buồn trăn trở. Nó không buồn thê lương nhưng buồn man mác. Nó cũng có những nụ cười trẻ thơ, thanh niên, người già...Trên hết, nó là bức tranh sinh động can đảm mà Olivier Assayas - một nhà làm phim Châu âu bất ngờ đắm mình trong cảm giác giao hòa Đông - Tây thật thanh tao, tinh tế. Bởi những âu lo là mẫu số chung của hầu như mọi gia đình, hay khoảng cách giữa các thế hệ và nỗi đơn côi của những người ở tuổi xế chiều.
Bộ phim mở ra một kì nghỉ Hè ý nghĩa của Hélène Berthier - một nữ họa sỹ đã 75 tuổi chào đón sinh nhật với các con cháu của mình từ phương xa về tụ họp. Bữa tiệc diễn ra giữa khu vườn đầy lá hoa, bên ngoài sân cạnh ngôi nhà nhỏ, cũ kĩ và biết bao nhiêu những kỉ vật, tranh ảnh, đồ dùng...mà Hélène hằng gìn giữ, trân trọng suốt cả đời Bà. Nào là buổi ăn nhẹ, tiết mục quà tặng với những lời trách yêu, những chuyện phím của các con...tiếng cười nô đùa của các cháu bên ngoài sân vườn đầy cỏ xanh...
Những phiền lụy ban đầu xảy ra khi Hélène gặp riêng con trai cả Frédéric - người sống là làm việc ở Pháp trong khi hai người con còn lại là Adrienne - cô con gái thích phiêu lưu bên Mĩ và Jérémie đang đau đầu với kế hoạch phát triển công việc ở Châu á. Sự nhiệp ổn định, tính cách khiêm nhường, sống tình nghĩa...Hơn ai hết, người mẹ luôn hiểu trong các con ai sẽ phù hợp với mình và Hélène chọn Frédéric để gửi gắm...gia tài của Bà. Bà lo rằng một ngày thật gần nào đó Bà sẽ ra đi đột ngột. Thật buồn khi Hélène không tìm thấy sự đồng tình từ các con khi chúng không cùng suy nghĩ với Bà. Các con Bà mà còn không thể đồng cảm với mẹ thì thử hỏi Bà vẫn muốn gìn giữ căn nhà và các kỉ vật để có thể mỗi mùa Hè các con cháu Bà có nơi thật bình yên, để nghỉ ngơi, vui chơi...
Frédéric tỏ vẻ khó chịu chính bởi vì như bao người con thương mẹ khác, anh không muốn Bà lo nghĩ những chuyện chẳng may, và hơn nữa, anh hiểu tính cách hai người em của mình, sống theo thời đại và vội vã quên nhanh quá những giá trị thực của đời sống tinh thần. Hélène đặt trách nhiệm nặng nề lên anh khi giao cho anh quyền quản lý và sử dụng ngôi nhà cùng tất cả những thứ bà yêu quí: những cuốn phác thảo họa phẩm của Paul Berthier, những bức tranh, chiếc bàn cổ, những chiếc bình hoa độc nhất những đứa trẻ vô tội, ngây ngô, ham chơi đùa làm sao có thể hiểu được đáy lòng dậy sóng của Bà. Ôi, tuổi già bạc bẽo ! Hình ảnh Hélène khắc khoải bước trên từng bậc thang soái mòn sau buổi chia tay con cháu, từng bước chân Bà nặng trịch, loạng choạng. Rồi khi ánh nắng vàng héo hắt của buổi chiều lịm dần, Hélène như cũng lịm dần đi với nỗi buồn của riêng Bà, một sự tắt lặng. Bà ngồi lặng lẽ trên ghế. Eloise - người giúp việc lâu năm chắc cũng thấu hiểu và xót xa cho Hélène. Có ai ngờ, như buổi chiều tắt sớm hôm ấy là lần cuối cùng các con Bà được trông thấy Bà mỗi ngày Hè.
Hay tin mẹ đã mất, Frédéric sau rất lâu kìm chế đã phải bật khóc trong ôtô vì không đành lòng và cả không hài lòng bởi sự ra đi quá bất ngờ của mẹ. Giờ đây, anh phải đối mặt với Mẹ, với chính anh và cả hai người em độc lập, tự do của mình trong công cuộc bảo vệ ngôi nhà. Frédéric không chỉ khóc một lần mà là nhiều lần, những lúc anh không thể tự kìm lòng trước sự bất lực của bản thân, và ghét sự bất lực đó của mình đồng thời cũng trách vấn Mẹ vì sao lại giao cho anh một công việc quá khó như thế. Liệu nó có thật sự quá khó ?
Cuối cùng rồi những kỉ vật, hiện vật quí giá ấy cũng được bán đi và trưng bày trong Viện Bảo Tàng. Adrienne chuẩn bị cuộc hôn nhân ở tuổi quá lứa, Jérémie lại rất cần tiền cho sự nghiệp phát triển của chính mình. Frédéric không thể làm khác và anh cũng không thể giận hai người em của mình. Sao mà giận họ khi ngay chính Frédéric còn chẳng thể giúp gì cho họ, và quả thật thì gia tài của Cha Mẹ cốt chỉ để cho con cái sung sướng, hạnh phúc, giúp đỡ những khó khăn. Nhưng ít ai ngờ gia tài lớn nhất ngoài tình cảm Mẹ-con là căn nhà trong một vùng quê yên ả. Đó là mới chính là thứ hiện hữu giữa ban ngày, chứng kiến bao lần mùa Hè trải qua của tình yêu thương, khăng khít và cả những nỗi buồn, giận hờn trách móc.
Frédéric không cố sống cố chết để giữ những điều tuyệt đẹp của riêng Mẹ âu cũng có cái hay, bởi anh cũng đã góp phần đưa những điều đẹp đẽ ấy đến với rất nhiều người yêu nghệ thuật khác như Mẹ anh, thay vì cố giữ nó trong căn nhà và mãi mãi sống với nó ? Không, Viện Bảo Tàng tuy lạnh lẽo nghiêm trang hơn ngôi nhà của Mẹ, nhưng nó có lẽ sẽ an toàn, hào phóng nhất là nơi gìn giữ dùm Mẹ những kỉ vật vô giá. Dù những kỉ vật ấy vốn tồn tại của những cá nhân trong gia đình Hélène - bằng chứng sinh động cho người đã khuất.
Bộ phim kết thúc với một mùa Hè nhiều năm sau đó, khi các con của Frédéric đã lớn, cùng trở về ngôi nhà của Mẹ. Có lẽ Bà sẽ không đơn côi, buồn bã nữa vì căn nhà của Bà chẳng bao giờ chìm vào trong Viện Bảo Tàng kia. Con cháu Bà mới chính là những gì sống động, thực tại nhất của Bà. Bộ phim không hề khai thác Kì nghỉ Lễ Noel, Năm mới...mà lại chọn Kì nghĩ Hè thật ấm nóng xanh tươi. Mùa Hè là mùa phát triển của cây, hoa, quả sau một mùa Xuân bắt đầu đơm chồi. Mùa Hè với sắc xanh của sự sống, niềm hi vọng về một sự lâu bền nào đó mà ở đây là sức sống và tình cảm máu mủ. Mùa Hè với sắc cam, vàng của ánh nắng, của bầu trời rực rỡ như hòa quyện với lòng người chia sẻ.
Juliette Binoche, Charles Berling, Jérémie Renier đều chứng tỏ được diễn xuất của mình, dù không thể vượt qua những nét buồn của Edith Scob trong vai người Mẹ. Bộ phim được kể với giọng điệu nhẹ tựa lông hồng mà đôi khi ta có cảm giác hơi nhàn nhạt nếu ta bị "trật" một nhịp nào đó của phim. Olivier Assayas vốn là kẻ tôn sùng Ozu và ngưỡng mộ Hầu Hiều Hiền, anh đã khôn khéo đưa vào phim những khoảng khắc ngắn gọn khi con người giao hòa với thiên nhiên, khoảng lặng lắng đọng trong tâm trạng mỗi nhân vật, những trăn trở rất Á đông - giá trị trong sâu thẳm của sự sống và cái chết. Với hình ảnh những đứa trẻ vui đùa, lớn lên từng ngày, người già chết đi, anh chị em trong một gia đình, ngôi làng nhỏ...dễ làm liên tưởng đến Time to Live, Time to Die của Hầu Hiếu Hiền năm xưa. Summer Hours với tất cả sự nhẹ nhàng đến nhợt nhạt của những khuôn hình không cầu kỳ trau chuốt, những cuộc đối thoại nhẹ nhõm đến chẳng có gì phải chú tâm...bộ phim vẫn chưa thật sự tạo nên sức bật đặc biệt nào đó, cần thiết để đẩy những tinh tế của bộ phim thành một tác phẩm nặng nề nhưng vẫn thanh thản. Làm được điều đó, Olivier Assayas hẳn phải cần thêm nhiều nhiều sự kiên nhẫn nữa.
Grade: B
